مار خزندهای
فلسدار و مهرهدار است که با
مارمولک خویشاوندی نزدیک دارد. مارها موجوداتی مرموز هستند و با وجود آنکه اغلب مردم از آنها وحشت دارند از پر طرفدارترین جاندارانی میباشند که میخواهیم راجع به آنها اطلاعات کسب کنیم. تا کنون حدود 3000 گونه از این موجودات شناسایی شدهاند که در این میان فقط حدود 400 گونه آنها سمی هستند و از میان آنها فقط 50 گونه خطرناک بوده و میتوانند برای انسان مشکل ساز باشند. در ضمن باید بدانیم که مارهایی که سمی هم نیستند ممکن است شما را گاز بگیرند که در اینصورت جای هیچ نگرانی نیست.
برای دریافتن میزان خطر مارها میتوان به آمار مراجعه کرد، برای نمونه در ایالات متحده سالانه بیش از 40 هزار مورد مرگ در اثر تصادفات رانندگی وجود دارد در حالی که بر اثر مارگزیدگی بطور متوسط فقط تعداد 15 مرگ گزارش میشود.
زيستگاه مارها
مارها بجز در قطب جنوب تقريباً در ساير قسمتهای دنيا وجود دارند. اغلب مارها روی زمين يا زير آن زندگی میکنند اما برخی از انواع آنها هم وجود دارند که درختان يا آب را محل زندگی خود برميگزينند. کنار رودخانهها و مردابها نيز از جمله مکانهای مورد علاقه برای زندگی اين خزندگان میباشد. گونههای جالبی از مارها در آسيای جنوب شرقی مشاهده شده است که توانايی پريدن نيز دارند و بسادگی از شاخه درختی به شاخه ديگر میپرند.
شیوه شکار
خطر مارها را میتوان به دو دسته تقسيم کرد، اول آنهايی که با سم خود میتوانند باعث مشکلاتی در سيستم عصبی يا گردش خون طعمه شوند و دسته دوم آنهايی که با قدرت ماهيچههای خود میتوانند طعمه را تحت فشار قرار دهند يا خفه کنند. اين نوع از مارها با آرامش خيال آنقدر منتظر میمانند تا طعمه به آنها نزديک شود و سپس در زمان مقتضی خود را به دور آن پيچيده آنقدر فشار میدهند تا جانور - يا انسان! - از نفس کشيدن باز ايستد. در حالی که مارهای سمی پس از تزريق يا پاشيدن سم به طعمه منتظر میمانند تا طعمه از پای در آيد. پس از ازپای در آوردن طعمه چه با سم و چه از طريق فشار دادن، از آنجايی که مارها دندان برای جويدن يا خرد کردن ندارند مجبور هستند که طعمه خود را درسته ببلعند و سپس توسط ترشحات معده آنرا هضم کنند.
خوراک مارها
با توجه به اندازه و ابعاد، يک مار عادی ممکن است انواع کرم، حشرات، انواع موش، انواغ تخم مرغ ساير حيوانات، قورباغه و غيره را بعنوان غذا برای خود انتخاب کند.اما مارهايی که جثه بزرگتری دارند ممکن حيواناتی در ابعاد خود را نيز ببلعند برای نمونه يک تيرماهی (افعی) با وزن 70 کيلوگرم بسادگی میتواند يک حيوان 70 کيلوگرمی را بلعيده و هضم کند.
زادآوری مارها
اغلب مارها بوسيله تخمگذاری زادآوری (توليد مثل) میکنند. تخم مارها بسيار سفت میباشد و حالت چرم مانند دارد بگونهای که در برخی موارد نوزادان بدون کمک مادر نمیتوانند از تخم بيرون بيايند. دليل نرم بودن پوسته تخم آن است که مارهای ماده برای حفاظت از تخمها اغلب آنها را در بدن خود تا هنگام تولد نوزادان نگاه میدارند. جالب است بدانيد که اغلب بچه مارها در قسمت جلوی سر خود به هنگام بيرون آمدن از تخم دندان ويژهای دارند که به دندان تخمشکن معروف است و توسط آن قاعدتا" بايد بتوانند پوسته تخم را پاره کنند.
حقايقی راجع به مارها
بزرگترين مارها در دنيا متعلق به خانوادهای هستند بنام اژدرماران (Boidae) که اژدرمار (بوآ) و افعی نيز از اين خانواده میباشند. طول برخی از اين مارها از 0.6 متر تجاوز نمیکند. اما تعدادی از انواع آنها هستند که طول آنها به بيش از 9 متر ميرسد.
- مارهايی که در دريا زندگی میکنند دارای آبشش نيستند و برای تنفس مجبور هستند که به سطح آب بيايند. اما با اين حال توانايی آنرا دارند که ساعتها زير آب بدون آنکه روی سطح آب بيايند، بمانند. آنها توانايی آنرا دارند که در اين مدت از اکسيژن محلول در آب استفاده کنند.
- تاکنون حدود 2500 گونه مار شناسايی شده است که از اين ميان فقط 20 درصد از آنها سمی هستند.
- يک مار بزرگ پيتون میتواند يک موجود زنده به وزن 70 کيلوگرم را به راحتی ببلعد، اما هضم اين لقمه ممکن است برای او بسيار دشوار باشد.
- مارها دارای حس بويايی بسيار قوی هستند و از آن برای جستجو و شکار استفاده میکنند. علاوه بر اين برخی از انواع مارها با تشخيص حرارت بدن طعمه، آنرا رديابی و شکار میکنند.
- بسياری از گونههای مار از جمله مار کبری از طريق ارتعاشات هوا نمیتوانند چيزی بشنوند. برعکس آنها لرزش ناشی از حرکت يا صوت را از طريق بدن خود که روی زمين میباشد احساس میکنند.
- مارها توانای حرکت با سرعت بالا را ندارند. بيشترين سرعتی که برای حرکت مارها ثبت شده است حدود 13 کيلومتر بر ساعت میباشد.
- بيشترين طول عمری که برای يک مار مشاهده شده است کمتر از 30 سال میباشد که مربوط به نوع آناکوندا (Anaconda) و کفچهمار سياه میباشد.
- سم مامبای سياه (Black Mamba) باعت مختل شدن سريع اعصاب میشود و از قويترين سموم شناخته شده مارها میباشد. برای همين اغلب پادزهرهای سم مار را از آن میسازند.
- مارها به دلیل کوچک بودن بخشی از مغزشان که وظیفه یادگیری را بعهده دارد هرگز توانایی یاد گیری ندارند.
- اغلب مارها حدود 200 دندان دارند که از آن برای نگهداری از طعمه خود استفاده میکنند. آنها بهیچ وجه به کمک این دندانها نمیتوانند طعمه را بجوند چرا که این دندانها به سمت عقب متمایل میباشند، اما با آنها گاز میگیرند.
انواع مارها
نمونههای ازمارها
- کفچهمار (کبرا): Naja naja
- مار جعفری: Echis carinatus
- افعی شاخدار: Pseudocerastes persicus
- تیرمار: Psammophis schokari
- مار آبی: Natrix natrix
- افعی سیاه
- مار زنگی
- مار مرجانی
- یلهمار
- قمچهمار
- مار پلنگی
- شترمار
- مار قطایی
- افعی داوودی
- مار آتشی
- شترمار شیرازی
- آلوسر
- افعی قفقازی
- مار گورخری
- وایپر
- آناکوندا
انواع مارها از لحاظ نوع سم
1- بعضی از مارها دندان سمی در جلو ودندانهای ريز را در عقب دارند نوع شکل دندانهای سمی اين نوع از مارها به صورت لولای شياردار می باشد مانند مار کبری مار دم پهن دريائی نمونه دوم دندانهای ريز را ندارند وفقط دندان سمی دارند اين نوع از مارها نيز بسيار خطرناک هستند مانند افعيها نمونه سوم مارهای هستند که ابتدا دندان ريز قرار دارد سپس دندانهای سمی اين نوع ازمارها رابه دليل اثر کمتر دندان سمی مارهای نيم سمی می گويند نمونه چهارم مارهای غير سمی ميباشند که از طريق انقباض عضلانی فعاليت خود را انجام می دهند مانند بوآ و پيتون اما انواع سمهای مارهاشامل هموتوکسين -نوروتوکسين -هموراژيک - ميوتوکسين و ترکيبی(Mixture )
منبع : مرجع فارسی
